از دور اول تا دوم مذاكرات سازش چه گذشت؟
از دور اول تا دوم مذاكرات سازش چه گذشت؟
گروه تحقيق و تفسير خبر- دور دوم مذاكرات سازش ميان تشكيلات خودگردان فلسطيني و رژيم صهيونيستي در حالي قرار است امروز و فردا در شرم الشيخ مصر برگزار شود كه سايه سنگين اختلافات دو طرف پيرامون مساله شهركسازي ها و چارچوب مذاكرات بر اين نشست به روشني نمايان است.
بر اساس توافق قبلي، دور دوم مذاكرات مستقيم به اصطلاح صلح ميان رهبران تشكيلات خودگردان فلسطيني و اسراييل قرار است روزهاي سه شنبه و چهارشنبه ( ۱۴و ۱۵سپتامبر ۲۰۱۰برابر با ۲۳و ۲۴شهريور (۱۳۸۹در شرم الشيخ مصر برگزار شود.
دور اول مذاكرات مستقيم پس از حدود ۲سال وقفه، با حضور -محمود عباس> رييس تشكيلات خودگردان فلسطيني و -بنيامين نتانياهو> نخست وزير اسراييل در روز پنجشنبه ۲سپتامبر ۱۱) ۲۰۱۰شهريور (۱۳۸۹در واشنگتن پايتخت آمريكا آغاز شد.
گزارش حاضر به بررسي مهمترين تحولات سياسي و امنيتي از دور اول تا دور دوم مذاكرات ميپردازد.
* مهمترين رخدادها
---------------------- مهمترين تحولات رخ داده از زمان پايان دور اول مذاكرات تا آغاز مذاكرات دور دوم بدين ترتيب است:
تاكيد رهبران تشكيلات خودگردان بر ضرورت ادامه مذاكرات و همزمان تاكيد بر تمديد توقف شهركسازي ها پس از ۲۶سپتامبر ( ۴مهرماه) از سوي اسراييل، ادامه مخالفت گروههاي ۱۳گانه عضو جبهه مقاومت با مذاكرات، ادامه دستگيري برخي از اعضاي گروههاي مقاومت در كرانه باختري توسط تشكيلات خودگردان، ديدار محمود عباس از ليبي و تونس و بيانيه تشكيلات خودگردان عليه اظهارات -محمود احمدي نژاد> رييس جمهوري اسلامي ايران درباره مذاكرات صلح، مخالفت جريانهاي راستگرا در اسراييل با احتمال تمديد توقف شهرك سازي ها، اظهارات دو پهلوي مقامهاي تل آويو درباره دستور كار مذاكرات و موضوع شهركسازي ها و تاكيد رهبران آمريكا بر ضرورت حصول توافق ميان دو طرف.
اينك به بررسي و تحليل مهمترين تحولات رخ داده ميپردازيم:
* دستور كار مذاكرات و ادامه اختلاف نظرها
---------------------------------------------- مذاكرات مستقيم ميان تشكيلات خودگردان فلسطيني و اسراييل در حالي آغاز شده كه هنوز چهارچوب و دستور كار مشخص و تعريف شدهاي كه مورد توافق دو طرف قرار گرفته باشد وجود ندارد. گرچه گفته شده كه دستور كار دور دوم مذاكرات در شرم الشيخ، مشخص شدن چهارچوب آن است، با اين وجود اظهارات مقامهاي دو طرف در روزهاي پس از دور اول مذاكرات به روشني حكايت از عميق بودن اختلاف ديدگاه آنها در خصوص دستور كار اصلي آن دارد.
به نظر ميرسد در فضاي كنوني دشواري رسيدن به توافق بر سر اينكه چه موضوعاتي در دستور كار نشستهاي دوجانبه قرار گيرد دست كمي از دشواري حل موضوعات اختلافي ميان دو طرف نداشته باشد. بسياري بيم آن دارند كه اين مذاكرات دستكم در نگاه اسراييل نوعي مذاكره براي مذاكره باشد.
مقامهاي فلسطيني و اسراييلي در روزهاي اخير در اظهار نظرهاي خود پيرامون دستور كار مذاكرات مواردي را مطرح كردهاند كه به روشني اختلاف ديدگاه آنها در آن نمودار است.
به عنوان مثال در حالي كه طرف فلسطيني محور مذاكرات را بر اساس نظر كميته چهار جانبه صلح موضوعات اصلي همچون تشكيل كشور مستقل فلسطيني، مساله مرزها، سرنوشت بيتالمقدس ، آوارگان فلسطيني و در ادامه توافقات قبلي مي داند، طرف اسراييل اصول مطرح شده توسط كميته چهارجانبه را پايهاي براي مذاكره نميداند و حضور خود در مذاكرات را در پاسخ به درخواست واشنگتن مي داند و از اين رو مقامهاي اسراييلي با هر گونه پيش شرطي براي آغاز مذاكرات مخالف اند.
اين در حالي است كه مقامهاي تل آويو بار ديگر در اظهار نظرهاي جديد خود ضمن تكرار شروط قبلي چهارچوب مذاكرات را از نظر خود چنين طرح كردند كه در ابتدا بايد نيازهاي امنيتي اسراييل تامين گردد و پس از آن مساله مرزهاي آينده اسرابيل و حكومت مستقل فلسطيني مطرح شود. بر اين اساس ضرورت پذيرش يهودي بودن اسراييل از سوي فلسطينيها و مسلح نبودن دولت آينده فلسطيني موضوعاتي هستند كه مقامهاي تل آويو در روزهاي اخير نيز بر آن بسيار تاكيد كرده اند.
* شهركسازي ها، موضوع اول مورد اختلاف
------------------------------------------------ علاوه بر ابهام در مورد چهارچوب مذاكرات يكي از موضوعاتي كه در روزهاي اخير نيز بر سر آن چه در اسراييل و چه در ميان فلسطينيها بحثها و سخن هاي زيادي در گرفته موضوع شهركسازي هاي اسراييل است.
اسراييل در حالي از نوامبر سال گذشته به مدت ۱۰ماه شهركسازي ها در كرانه باختري را متوقف كرده است كه اين زمان در ۲۶سپتامبر سال جاري به پايان ميرسد و مقامهاي تل آويو را در ميان دو انتخاب قرار ميدهد:
تمديد توقف و يا تمديد نكردن آن.
مقامهاي فلسطيني در روزهاي اخير با وجود اينكه اعلام آمادگي خود را براي پيشبرد مذاكرات مطرح كرده اند، بارها و بارها از ضرورت آغاز نشدن دوباره شهركسازي ها سخن گفته اند، به طوري كه در مواردي گفتهاند در صورتي كه شهركسازي ها آغاز شود، طرف فلسطيني مذاكرات را پايان يافته تلقي خواهد كرد.
مقامهاي اسراييلي اما گرچه پيش از آغاز دور اول مذاكرات زماني كه با درخواست تمديد توقف شهركسازي ها روبرو شدند اعلام كردند كه با هرگونه شرط گذاري براي مذاكرات مخالفند و تمايل دارند كه اين مساله خود يكي از موضوعاتي باشد كه در گفت و گوها مطرح شود، در روزهاي پس از دور اول مذاكرات تلاش كردهاند كه كمتر به صورت علني در اين خصوص اظهار نظر كنند و به نوعي سياست سكوت را در اين زمينه پيش گرفته اند.
در اين ميان جريانات راستگرا در كابينه اسراييل و در راس آنها -آويگدور ليبرمن> وزير خارجه اين رژيم كه شديدا با تمديد احتمالي توقف شهركسازي ها مخالفاند و چندان روي خوشي هم نسبت به مذاكرات نشان ندادهاند در روزهاي اخير بار ديگر مواضع خود را در اين زمينه تكرار كرده اند.
به عنوان مثال ليبرمن در جديدترين اظهار نظر خود گفت كه تمديد دوره توقف روند شهركسازي در كرانه باختري كه در ۲۶سپتامبر پايان مييابد، غير ممكن است.
شفاف نبودن موضع طرف اسراييلي در خصوص شهركسازي ها باعث شده تا بازار حدس و گمانها و شايعات در اين خصوص قوت بگيرد.
به عنوان مثال چندي پيش روزنامه صهيونيستي -هاآرتص> در اينباره خبر از توافق پشت پرده دو طرف اسراييلي - فلسطيني در خصوص حل و فصل مساله توقف شهركسازي ها بدون اعلام رسمي آن از سوي اسراييل خبر داد.
بر اساس اين توافق نظر رژيم اسراييل با طرحهاي شهركسازي جديد موافقت نخواهد كرد؟ اما رسما ادامه يافتن توقف شهركسازي ها اعلام نخواهد شد.
در اين ميان اما به نظر ميرسد آمريكا تلاش ميكند تا با رايزني با دو طرف ، مانع از اين شود كه موضوع شهركسازي باعث توقف در مذاكرات شود.
* ادامه اختلافات و نزاع تشكيلات خودگردان با گروههاي مقاومت
--------------------------------------------------------------------- يكي از تحولات قابل توجهي كه در روزهاي اخير نيز ابعاد تازه تري يافته موضوع اختلافات ميان تشكيلات خودگردان فلسطيني و گروههاي ۱۳گانه مقاومت است.
گروههاي مقاومت و در راس آنها جنبش مقاومت اسلامي فلسطين حماس كه كنترل باريكه غزه را نيز در دست دارد در روزهاي اخير همچون پيش از آغاز دور اول مذاكرات ضمن ابراز مخالفت خود با اين روند، بر عزم خود در تشكيل اتاق عمليات جديد عليه اسراييليها با مشاركت شاخههاي نظامي گروههاي فلسطيني تاكيد كرد.
در عرصه ميداني نيز اين گروهها در روزهاي پس از دور اول مذاكرات حملات راكتي و موشكي گاه و بيگاه به سرزمينهاي اشغالي انجام دادهاند كه البته با پاسخ متقابل اسراييل روبرو شده اند.
اين گروهها ضمن رد گفت وگوي مستقيم تشكيلات خودگردان فلسطيني با اسراييل، طرف فلسطيني مذاكرهكننده را فاقد مشروعيت خواندند و اعلام كردند كه مقاومت تنها راه مقابله با رژيم صهيونيستي، استرداد اراضي اشغالي و حقوق ملي مردم فلسطين است.
يكي ديگر از تحولات مهمي كه در روزهاي اخير شاهد بوديم، ادامه بازداشت برخي از اعضاي گروههاي مقاومت در كرانه باختري به اتهام دست داشتن در عملياتهاي ضد اسراييلي بود.
جنبش حماس در كرانه باختري از تداوم پيگردها و بازداشتهاي شخصيتها و سران خود از سوي تشكيلات خودگردان هشدار داد و تاكيد كرد كه نميتواند زياد سكوت كند و صبرش در حال پايان يافتن است.
حماس همچنين اعلام كرد كه در زندانهاي تشكيلات خودگردان در كرانه باختري، افسران صهيونيست از اعضا و هواداران ربوده شده اين جنبش بازجويي ميكنند.
به نظر ميرسد ادامه اختلافات در ميان فلسطينيها از يك سو موجب فشار بيشتر اسراييل در عرصه تحولات ميداني به گروههاي مقاومت فلسطيني شده است، به طوري كه در روزهاي اخير حملات اسراييل به غزه بيشتر شده و از سوي ديگر ميتواند جايگاه تشكيلات خودگردان را در مذاكرات با اسراييل تضعيف كند.
* جمع بندي
------------- دور دوم مذاكرات صلح در حالي قرار است برگزار شود كه بسياري از تحليلگران و صاحبنظران مستقل چندان اميدي نسبت به نتيجه بخش بودن اين مذاكرات ندارند. آنها علت اصلي اين مساله را در حجم بالاي اختلافات دو طرف و وجود چالشهاي داخلي در هر دو جبهه فلسطيني و اسراييلي ميدانند.
به نظر ميرسد مهمترين موضوعي كه طي دو - سه هفته آينده مورد بحث خواهد بود موضوع شهركسازي هاست.
بر اين اساس پيش بيني ميشود كه فعلا نشستهايي كه قرار است هر دو هفته يكبار برگزار شود ادامه پيدا كند و موضوعات چالش برانگيزي همچون شهرك سازيها با اقدام مرضي الطرفيني كه بيشتر بر پايه تلاشهاي آمريكاست، دستكم در آينده نزديك نميتواند كل مذاكرات را به چالش بگيرد.
به نظر ميرسد آمريكا كه با تلاشهاي بسياري موفق شده دو طرف را پس از مدت ها به پشت ميز مذاكره فراخواند و از اين منظر موفقيت بزرگ سياسي را نصيب خود كند، تمام تلاش خود را به كار خواهد بست كه اين مذاكرات بدون حصول توافقي در نطفه خفه نشود.
تحقيق**م.خ**۱۳۵۸
-دانش آموخته رشته مطالعات خاورمیانه از دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران