مـحمد خــواجــوئــى

دادگاه بين المللي ترور حريري به دنبال چيست؟

گروه تحقيق و تفسير خبر-نگاهي به عملكرد سال هاي اخير دادگاه بين المللي ترور حريري نشان مي دهد كه اين دادگاه بيش از اينكه با رويكردي حقيقي جنبه هاي پنهان و مشكوك اين ترور را كشف كند،به ابزاري در دست طرف هايي چون آمريكا و رژيم صهيونيستي براي اجراكردن مطامع سياسي آنها تبديل شده است.

با وجود گذشت بيش از پنج سال از ترور 'رفيق حريري' نخست وزير اسبق لبنان، پرونده ترور وي هنوز بسته نشده و دايما خبرهاي جديدي از اين پرونده بحث برانگيز مطرح مي شود.
اما آنچه بيش از هر چيز، طي ماه هاي اخير نقطه كانوني بحث ها شده، موضوع عملكرد دادگاه بين المللي ترور حريري است. مساله اي كه تبديل به محل اختلاف و نزاع سياسي ميان موافقان و مخالفان آن در لبنان نيز شده است.
موافقان، اين دادگاه را در جهت شفافيت و روشن شدن حقيقت و مخالفان آن را دسيسه اي عليه وحدت و مقاومت در لبنان مي دانند. آنها بر اين نظرند كه دادگاه بين المللي ترور حريري از همان بدو تشكيل بيش از اينكه به شفاف سازي پيرامون اين ترور بپردازد، زير فشار غرب قرار گرفته و هدف اصلي آنها تضعيف جريان مقاومت در لبنان و منطقه است. هدفي كه رژيم صهيونيستي نيز به دنبال آن است.
در چنين فضايي است كه مخالفان اين دادگاه با محوريت حزب الله تلاش مي كنند ضمن ارايه مدارك و مستندات جديد باب جديدي را در اين پرونده باز و نيز فضا را براي ورود كميته حقيقت ياب داخلي و نه بين المللي در اين پرونده پيچيده فراهم كنند.

* از قتل حريري تا شكل گيري دادگاه
---------------------------------------
قتل رفيق حريري نخست وزير اسبق لبنان و 20 تن از همراهانش در 14 فوريه 2005 ، نقطه عطف مهمي در تحولات اين كشور و منطقه و آغازگر دوره جديدي از كشمكش ها و اختلافات سياسي شد.
گرچه تدبير حكم مي كرد كه يك كميته حقيقت ياب ملي و مستقل مامور بررسي و واكاوي جوانب پيدا و پنهان اين ترور شود، اما فضاي غبارآلود ناشي از اختلافات سياسي در لبنان و نيز فشارها و دخالت هاي فزاينده خارجي مانع از كشف و بررسي اين ترور مشكوك شد و خيلي زود اين موضوع به يك پرونده سياسي و عاملي براي پيشبرد اهداف سياسي برخي گروه ها و كشورها تبديل شد.
چند روز پس از ترور حريري، شوراي امنيت سازمان ملل، خواستار تشكيل دادگاه بين المللي براي رسيدگي به اين ترور شد؛ درخواستي كه البته با مخالفت پارلمان لبنان مواجه شد.
سرانجام حدود دو سال بعد در ژوئن 2007، با فشار آمريكا و همراهي متحدانش در شوراي امنيت، قطعنامه 1757 در اين شورا به تصويب رسيد. طبق اين قطعنامه بود كه دادگاه بين المللي ترور حريري شكل گرفت.
موضوع تشكيل دادگاه بين المللي از همان زمان موافقان و مخالفاني را در ميان گروه هاي لبناني ايجاد كرد. موافقان كه اين قطعنامه را پشتيباني از موقعيت سياسي خود در برابر جناح مقابل مي دانستند، از آن حمايت كردند و در مقابل مخالفان اين قطعنامه را دخالت در امور داخلي لبنان و با هدف برهم زدن وحدت ملي در اين كشور ارزيابي كردند.
سرانجام اين دادگاه با موافقت بخشي از دولت وقت لبنان به رياست 'فواد سنيوره' و بدون تصويب پارلمان و نيز رييس جمهوري اين كشور تشكيل شد.

* تكيه به شهادت هاي دروغين و متهم شدن سوريه
------------------------------------------------------------
دادگاه بين المللي در اولين مرحله پس از آغاز آنچه 'تحقيقات' ناميد، سوريه را عامل اصلي در ترور حريري دانست. امري كه با مخالفت مقام هاي سوري همراه شد. اما پس از مدتي طولاني سرانجام دادگاه به اين نتيجه رسيد كه سوريه نقشي در اين ترور نداشته است.
در سپتامبر 2010، سعد حريري پسر رفيق حريري و نخست‌وزير لبنان، با تجديدنظر در مواضع پيشين خود، اتهام به سوريه در ترور پدرش را اشتباه و اتهامي سياسي دانست.
آنچه باعث شد تا انگشت اتهام دادگاه به سمت سوريه نشانه رود تكيه اين دادگاه بر اظهارات چند شاهد بود كه بعدها روشن شد كه آنها شهادت دروغين دادند.
اين دادگاه بر اساس شهادت دروغين دو شاهد، سوريه را به دست داشتن در اين ترور متهم و تعدادي از اتباع اين كشور از جمله چهار افسر امنيتي را روانه زندان كرد. اما بعد از مدتي روشن شد كه گفته هاي اين شاهدان هيچ پايه و اساسي ندارد و افراد بازداشت شده نيز آزاد شدند.
در اين زمينه دو نكته قابل توجه است: يكي اينكه چطور اين دادگاه كه در سطح بين المللي تشكيل يافته و مي بايست داراي بهترين و خبره ترين بازپرس ها باشد، به راحتي تحت تاثير شهادت دروغين چند نفر قرار گرفت؟ دوم اينكه به رغم روشن شدن دروغ بودن ادعاهاي شاهدان دروغين، اولا دادگاه خسارت هاي وارده به افراد بي گناهي را كه در اين مدت بازداشت شدند، جبران نكرد و ثانيا با اين شاهدان دروغين كه مسير دادگاه را به بيراهه بردند، هيچ برخوردي نكرد. در همين زمينه سيد حسن نصرالله گفت كه اين دادگاه بايد شهود قلابي را محاكمه كند تا اين تضمين به وجود آيد كه ديگر هيچ فردي شهادت دروغ ندهد. بايد كساني هم كه شاهدان دروغين را اجير كردند، بازداشت شوند.

* تكيه بر شواهد بي اساس و متهم شدن حزب الله
---------------------------------------------------------
ظاهرا پس از رفع اتهام از سوريه، اين بار نوبت حزب الله لبنان رسيده كه به مشاركت در قتل حريري متهم شود. گرچه از چند ماه پيش برخي از اعضا و نزديكان به حزب الله براي پاسخگويي به سوالات كميته تحقيق دادگاه بين المللي احضار شدند و اين گروه نيز همكاري گسترده اي را در اين زمينه انجام داد اما شواهد نشان مي دهد كه اين دادگاه در نظر دارد كه برخي از اعضاي حزب الله را به عنوان متهم اصلي اين ترور معرفي كند. اين مساله به ويژه پس از ديدار حدود پنج ماه پيش حريري با نصرالله روشن شد. گويا در اين ديدار حريري به نصرالله اطلاع مي دهد كه دادگاه بين المللي قصد دارد افرادي را تحت عنوان افراد غير منضبظ از حزب الله به ترور پدرش محكوم كند. دبيركل حزب الله لبنان پس از اين ديدار در سخنراني مهمي از شكل گيري 'توطئه اي بزرگ' عليه اين حزب از طريق دادگاه بين المللي خبر داد.
دبير كل حزب الله هدف از وارد كردن اتهام ترور رفيق حريري به اعضاي حزب الله لبنان را ، مخدوش كردن وجهه اين حزب و مقاومت اسلامي لبنان دانست و تاكيد كرد كه حزب الله با تمام قدرت از اين وجهه، كه حاصل رشادتهاي شهدا و مجاهدان جنبش مقاومت است ، دفاع خواهد كرد.
بسياري بر اين نظرند كه اتهامات وارده به حزب الله همانند اتهاماتي كه به سوريه زده شده بود، بر مبناي شواهد نه چندان قوي صادر شده است. كارشناسان حقوقي از اينكه دادگاه صرفا به دليل وجود نوار برخي مكالمات، به اين افراد اتهام وارد كرده است، تعجب كرده اند زيرا اين نوارها، ارزش حقوقي ندارد.
گرچه قرار بود در سپتامبر گذشته راي نهايي دادگاه اعلام شود و بنابر برخي خبرها آمريكا فشار گسترده اي را براي صدور هر چه سريعتر اين راي اعمال مي كند، اما به نظر مي رسد فضاي پر تنش كنوني و بيم از درگيري هاي داخلي در لبنان باعث شده كه دست كم تا مارس سال آينده ميلادي راي دادگاه صادر نشود.

* بي توجهي به دست داشتن احتمالي رژيم صهيونيستي
---------------------------------------------------------------
دادگاه بين المللي ترور حريري در حالي با اتكا به شهادت هاي دروغين و شواهد غير معتبر، سوريه و حزب الله را به دست داشتن در اين ترور متهم كرده كه به شواهد و اسناد قابل توجه ارايه شده در خصوص احتمال دست داشتن رژيم صهيونيستي در اين ترور بي توجهي كرده است.
شواهد و مدارك دال بر دخالت رژيم صهيونيستي اولين بار توسط دبيركل حزب الله لبنان ارايه شد كه با استقبال بسياري در لبنان و منطقه و البته با مخالفت هايي نيز روبرو شد.
به نظر بسياري، رژيم صهيونيستي در لبنان حضور اطلاعاتي و جاسوسي قابل توجهي دارد. بر اساس برخي گزارش ها، نهادهاي امنيتي لبنان در دو سال اخير حدود 100 جاسوس را كه براي صهيونيست ها در لبنان جاسوسي مي كردند، دستگير كرده اند.
بر همين اساس بسياري بر اين نظرند كه سابقه جاسوسي اسراييل در لبنان و منافع اين رژيم در ترور حريري براي بهم زدن ثبات اين كشور و نيز شواهد و مدارك ارايه شده از سوي حزب الله نشان مي دهد كه اين رژيم بايد به عنوان متهم رديف اول در اين پرونده معرفي شود.
رژيم صهيونيستي در حالي از سوي بسياري در لبنان و منطقه متهم اصلي در ترور حريري است كه در موضوع تروريسم يد طولايي دارد.
اين رژيم از سال 1948 در كنار كشتار گسترده ي غير نظاميان فلسطيني و تضييع حقوق انساني آنها، به ترور هدفمند مخالفان خود كه نقش عمده اي در ضربه زدن به منافع اين رژيم داشته اند، اقدام كرده است.
ترور 'خليل الوزير ابو جهاد' از موسسان جنبش آزاديبخش ملي فلسطين (فتح) و محافظان وي در تونس در 16 آوريل 1988، ترور ناموفق 'خالد مشعل' رييس كنوني دفتر سياسي جنبش مقاومت اسلامي فلسطين 'حماس' در 25 سپتامبر 1997، ترور شيخ 'احمد ياسين' موسس و رهبر معنوي جنبش حماس در غزه در 22 مارس 2004، ترور 'عبدالعزيز الرنتيسي' از فرماندهان ارشد حماس به همراه فرزند و همراهش در 17 آوريل 2004، ترور 'عماد مغنيه' از رهبران ارشد حزب الله لبنان در دمشق پايتخت سوريه در 12 فوريه 2008 و در جديدترين مورد ترور 'محمود المبحوح' از رهبران ارشد جنبش حماس در ژانويه سال جاري ميلادي چند نمونه از ده ها اقدام هدفمند تروريستي رژيم صهيونيستي است كه هدايت اصلي آن توسط سازمان جاسوسي اين رژيم'موساد' انجام گرفته است.
با وجود اقدامات تروريستي و ضدبشري رژيم صهيونيستي در طول ساليان گذشته، نهادهاي امنيتي و حقوق بشري جهاني هيچ برخورد جدي را با اين اقدامات انجام نداده اند.
سيد حسن نصرالله در اين باره گفت با وجود اينكه اسراييل انگيزه و امكانات كافي را براي اجراي اين ترور دارد، دادگاه بين المللي در روند تحقيقات خود، كمترين توجهي به اين فرضيه نشان نداده است. بنابر اين، اين دادگاه عادلانه و راي آن مبتني بر تحقيقات بي طرفانه نيست.

* درز اطلاعات به خارج دادگاه
--------------------------------
يكي از موضوعاتي كه صلاحيت دادگاه بين المللي ترور رفيق حريري را زير سوال برده، مساله خروج اطلاعات اين دادگاه به خارج از آن است. اين در حالي است كه به دليل حساسيت چنين پرونده هايي بايد جريان تحقيقات و اطلاعات دادگاه محرمانه باشد و كسي از آن مطلع نشود.
طي بيش از سه سال اخير كه از عمر دادگاه بين المللي ترور حريري مي گذرد بارها مشاهده شده كه اطلاعات و تحولات درون دادگاه در مراحل مختلف پيش از اينكه از سوي مقام هاي رسمي آن بيان شود، از سوي رسانه ها بيان مي شد كه همين امر موجب جوسازي و سو استفاده اين رسانه ها مي شد. بديهي است اين اقدام غير حرفه اي دليل ديگري بر سياسي بودن اهداف دادگاه است.
سيد حسن نصرالله در اين باره گفت اطلاعات اين دادگاه همواره به خارج ، درز كرده و استعفاهاي متعدد اعضاي دادگاه مذكور ، مويد اين ديدگاه است . به گفته وي، اين دادگاه مثل كشكولي است كه به نظر مي رسد فقط نيروهاي هشت مارس ( حزب الله و متحدانش) در آن حضور ندارند.

* افشاگري نصرالله: از تحقيق تا جاسوسي
-------------------------------------------------
جديدترين تحول در خصوص اين پرونده بحث برانگيز افشاگري 'سيد حسن نصرالله' دبيركل حزب الله لبنان در خصوص عملكرد كميته تحقيق دادگاه حريري و اهداف پشت پرده آنها بوده است. افشاگري كه با استقبال بسياري در لبنان و البته مخالفت هايي نيز همراه شد.
دبيركل حزب الله كه به گفته وي براي اولين بار بود كه مي خواست سكوت گروهش را در باره عملكرد دادگاه بين المللي ترور حريري بشكند پنجشنبه ششم آبان در سخنان خود از مقامات و شهروندان لبناني خواست به دليل اينكه گروه بين المللي تحقيق درباره ترور حريري اطلاعاتي كه از لبناني ها كسب مي كند، در اختيار رژيم صهيونيستي قرار مي دهد، با اين گروه همكاري نكنند.
آنچه باعث چنين خواستي از جانب نصرالله شد، حادثه ورود غير منتظره بازرسان دادگاه بين المللي ترور رفيق حريري به مطب يك پزشك زنان براي بررسي پرونده خصوصي تعدادي از بيماران و درگيري با برخي افراد بود.
به گزارش ايرنا دبيركل حزب الله با اشاره به اين حادثه گفت آنچه كه در لبنان روي داد، حادثه اي بي اهميت و گذرا نبود؛ ما در حزب الله همانند بسياري از لبناني ها حجم تهديد بين المللي نسبت به امنيت لبنان را مي دانيم و تا كنون سكوت كرديم ولي از امشب سكوت نخواهيم كرد.
در همين حال روزنامه لبناني 'الاخبار' نيز به تازگي به نقل از مسوول امنيتي پليس لبنان نوشت كه محققان بين المللي از پليس اطلاعات خاص و مشكوكي را بدون اطلاع مقامات لبناني درخواست كرده اند و بايد اين مساله بررسي شود كه چرا اين گروه فقط از بخش اطلاعات پليس لبنان بدون اطلاع يافتن مراجع قانوني، اطلاعات ويژه را درخواست كرده است.
گفته مي شود كميته تحقيق خواستار اطلاع پيدا كردن از پرونده هاي دانشگاههاي خاص در لبنان نيز شده است كه هنوز مشخص نيست كه آيا تمامي پرونده هاي دانشجويان دانشگاه رسمي لبنان از سال 2003 تا 2006 را خواستار شده است يا نه.
در تحليل رخدادهاي اخير و افشاگري نصرالله بايد چند نكته را مورد توجه قرار داد:
موضوع اول دقت و حساسيت و توانايي حزب الله در رصد دقيق رفتارهاي مشكوك و شبه جاسوسي كميته تحقيق بين المللي است كه همين مساله توانسته طراحان پشت پرده اين گونه اقدامات را آچمز كند و فرصت را از آنها براي هرگونه سو استفاده نهايي بگيرد.
همين دقت نظر و توانايي اطلاعاتي در افشاي عمليات دشمن بوده كه بسياري از شخصيت ها و گروه ها در لبنان از افشاگري نصرالله استقبال مي كنند. به عنوان مثال 'اميل لحود' رييس جمهور سابق، 'ميشل عون' فرمانده سابق ارتش و رييس فعلي حزب مسيحي آزاد ملي و 'وليد جنبلاط' رييس حزب سوسياليست ترقيخواه دروزي لبنان در سخنان جداگانه اي از اظهارات اخير نصر الله براي قطع همكاري با دادگاه ويژه بين المللي رسيدگي كننده به ترور رفيق حريري قاطعانه اعلام حمايت كردند.
موضوع دومي كه در تحليل رخدادهاي اخير بايد گفت در خصوص عملكرد غيرحرفه اي كميته تحقيق بين المللي و ورود اين كميته به رفتارهاي شبه جاسوسي است.
اينكه اعضاي كميته تحقيق در روند تحقيقات خود خواستار در اختيار قرار دادن پرونده دانشجويان لبناني طي هفت سال اخير و يا در اختيار قرار دادن پرونده پزشكي همسران و اعضاي خانواده برخي از اعضاي حزب الله و وابستگانشان شده اند، بسيار مشكوك و سوال برانگيز است. اين گونه رفتارها بيش از آنكه نشان دهنده تلاش حرفه اي كميته تحقيق براي روشن شدن ابهامات اين پرونده باشد، بيانگر خروج اين كميته از مسير درست و ورود به رفتارهاي جاسوسانه آن هم آنطور كه دبيركل حزب الله لبنان گفته به نفع رژيم صهيونيستي باشد.
اما موضوع مهم ديگر اين است كه رخدادهايي از اين دست علاوه بر زير سوال بردن مشروعيت دادگاه بين المللي، ادامه حمايت و جانبداري از اين دادگاه را از سوي برخي شخصيت ها و گروه هاي لبنان نيز زير سوال مي برد. انتظار مي رود كه گروه هاي لبناني حامي دادگاه بين المللي با مشاهده اعمال غيرحقوقي اين دادگاه و تلاش آن براي آسيب زدن به امنيت، ثبات و وحدت لبنان در حمايت گسترده و غيرمشروط خود از اين دادگاه تجديد نظر كنند. در غير اينصورت انگيزه و دغدغه ملي بسياري از اين شخصيت ها و گروه ها زير سوال خواهد رفت.
يكي از شخصيت هايي كه همواره از دادگاه بين المللي حمايت كرده 'سمير جعجع' رهبر حزب 'نيروهاي لبناني' است كه فورا پس از افشاگري هاي نصرالله عليه آن موضع مخالفت گرفت.
وي كه از چهره هاي بارز جناح 14 مارس است كه از موافقان سرسخت دادگاه بين المللي است، بلافاصله پس از اظهارات نصرالله، در گفتگو با شبكه تلوزيوني العربيه گفت كه سخنان سيد نصرالله حكومت لبنان را تهديد مي كند چرا كه حكومت لبنان اولين مرجعي است كه با دادگاه بين المللي حريري همكاري كرده است.
وي گفت كه دولت كنوني لبنان نسبت به بيانيه وزراي خود مبني بر حمايت از دادگاه حريري پايبند است و من اميدوارم كه ميشل سليمان رييس جمهوري و سعد حريري نخست وزير لبنان با تشكيل فوري جلسه هيات دولت، همكاري دولت با اين دادگاه را اعلام كنند.

* جمع بندي: به نام لبنان، به كام آمريكا و رژيم صهيونيستي
------------------------------------------------------------------
تمام آنچه در مورد عملكرد پر ابهام دادگاه بين المللي ترور رفيق حريري گفته شد نشان مي دهد كه اين دادگاه از آغاز شكل گيري اش تا كنون، بيش از اينكه بر پايه تحقيقات متقن و بررسي تمامي شواهد و مدارك موجود در اين عرصه ، به دنبال روشن شدن ابعاد مختلف اين ترور مشكوك باشد، به ملعبه اي در دستان برخي قدرت ها همچون آمريكا و رژيم صهيونيستي تبديل شده تا از اين طريق مطامع سياسي خود را كه در راس آنها فشار به محور مقاومت در منطقه و لبنان و به طور مشخص خلع سلاح حزب الله است، محقق كند.
تكيه بر شهادت شاهدان دروغين در متهم كردن سوريه، برخورد نكردن با اين شاهدان كه جريان پرونده را منحرف ساخته بودند، ايراد اتهام به حزب الله بدون شواهد و دلايل مستند، بي توجهي به مدارك و شواهدي كه رژيم صهيونيستي را به دست داشتن در اين ترور متهم مي كند، درز اطلاعات و تحقيقات به خارج دادگاه و نيز عملكرد شبه جاسوسي اعضاي كميته تحقيق، همه نشانه هايي مبني بر بي كفايتي و البته سياست زدگي دادگاه بين المللي ترور حريري است.
به گزارش ايرنا، پايگاه خبري 'النشره' لبنان در اين زمينه نوشت كه هدف دادگاه بين المللي بررسي ترور رفيق حريري، انزواي حزب الله در جهان عرب و در سطح بين المللي است.
در ادامه اين مطلب كه به قلم 'آنتوان هايك' نوشته شده، آمده است كه كشمكش بين حزب الله و بازرسان دادگاه بين المللي غير منتظره نبود و شايد هم اين امر به منزله آزمايشي بود تا ببينند واكنش حزب الله در برابر صدور كيفرخواست دادگاه حريري چگونه خواهد بود.
اين گزارش النشره در حالي منتشر مي شود كه 'عاموس يادلين' رييس سابق سازمان اطلاعات و امنيت ارتش رژيم صهيونيستي در مراسم معارفه جانشين خود با اعتراف به ترور عماد مغنيه، گفت كه با ترور رفيق حريري نخست وزير اسبق لبنان ميدان عمل در اين كشور براي ما فراهم شد و ما توانستيم با كمك شبكه هاي جاسوسي خود به بسياري از اهداف مورد نظر در لبنان دست يابيم و در اين زمينه نيز به موفقيت هاي شاياني رسيده ايم.
يادلين اضافه كرد كه در اين راستا شبكه هاي جاسوسي فراواني را در لبنان تشكيل داديم و با بسياري از عناصر امنيتي و اطلاعاتي اين كشور كه از دهه 70 ميلادي با ما همكاري مي كردند، ارتباط برقرار كرديم و توانستيم عمليات زيادي را عليه اهداف خود انجام دهيم.
حزب الله به واسطه استراتژي مقاومت در جامعه متشتت لبنان و در غياب ارتش نيرومند ملي و به رغم اختلافات داخلي، نه تنها مناطق اشغال شده كشور را آزاد كرد بلكه روح اميد و خودباوري را در ميان همه گروهها و فرقه ها در لبنان و منطقه زنده كرد. آخرين برگ زريني كه حزب الله لبنان در صفحه تاريخ به ثبت رساند جنگ 33روزه بود كه در سايه آن ارتش كلاسيك و سرتاپا مسلح رژيم صهيونيستي را به زبوني كشاند. رژيم غاصب صهيونيستي بعد از جنگ 33 روزه به همراه متحد استراتژيك خود ايالات متحده آمريكا از طريق بحران سازي در لبنان سعي در تحقق اهداف آشكار و نهاني دارد كه مهمترين آنها عبارتند از: ايجاد شكاف و تشتت در جامعه لبنان، تضعيف نقش و جايگاه حزب الله در عرصه داخلي ، خلع سلاح حزب الله و امحاي تواناييهاي بازدارندگي در لبنان، برجسته سازي دامنه تهديد حزب الله در افكار عمومي جهان، بهره گيري از مولفه «ارعاب» براي تضعيف يا تقليل حاشيه هاي امنيتي حزب الله و نيز گسترش دامنه منازعه از حالت نظامي-سياسي به وضعيت حقوقي و توسل به سازمانهاي بين المللي است.*
با وجود سياست زدگي دادگاه بين المللي و بيم از بروز درگيري هاي داخلي در لبنان و منطقه، بسياري در اين كشور و نيز منطقه تلاش مي كنند تا با رايزني هاي خود، از به ثمر نشستن مطامع سياسي آمريكا و رژيم صهيونيستي و افتادن لبنان به ورطه تنش ها و درگيري هاي داخلي جلوگيري كنند.
------------------------------------------------------------------------------------
* بحران لبنان و اهداف پنهان و آشكار رژيم صهيونيستي، دكتر سيد جواد صالحي، وبسايت مركز مطالعات خاورميانه، 25 مرداد 1389)
تحقيق**م.خ**1358